انسولین، هورمونی حیاتی است که به سلولهای بدن کمک میکند گلوکز (قند خون) را جذب کنند و به انرژی تبدیل کنند. در شرایط طبیعی، وقتی سطح قند خون افزایش مییابد، لوزالمعده (پانکراس) انسولین ترشح میکند تا قند را کنترل کند. اما گاهی مقاومت به انسولین باعث میشود کنترل قند در بدن دچار مشکل شود.
اینوزیتول یک ماده مغذی مهم است که در بسیاری از فرآیندهای بدنی نقش دارد. تحقیقات نشان دادهاند که قرص اینوزیتول به بهبود حساسیت به انسولین، کاهش سطح کلسترول و تری گلیسیرید، افزایش باروری در زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک و کاهش علائم افسردگی کمک می کند. اما مهمترین کاربرد مکمل های اینوزیتول کمک به بهبود باروری در زنان مبتلا به تنبلی تخمدان است.
علت مقاومت به انسولین
علت دقیق مقاومت به انسولین هنوز بهطور کامل شناخته نشده است و دانشمندان درحال تحقیق دربارۀ این موضوع هستند. تاکنون چندین عامل که در روند ایجاد مقاومت به انسولین دخیل هستند شناسایی شدهاند که بعضی از آنها با سبک زندگی ناسالم در ارتباط هستند. ازجمله عوامل ایجادکنندۀ مقاومت به انسولین میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
ژنتیک
افزایش سن
کمتحرکی
اضافه وزن و چاقی (بهخصوص چاقی شکمی)
علائم مقاومت به انسولین:متاسفانه، مقاومت به انسولین در مراحل اولیه اغلب بدون علامت است و افراد ممکن است تا زمانی که عوارض جدیتری مانند دیابت نوع دو بروز کند، متوجه آن نشوند. بعضی از علائم شایع مقاومت به انسولین زمانی که باعث بالا رفتن قند خون به مدت طولانی شده باشد عبارتاند از:
خستگی مزمن:یکی از شایعترین علائم مقاومت به انسولین است. حتی با استراحت کافی، احساس خستگی و بیحالی از بین نمیرود.
تشنگی مفرط :بهدلیل افزایش قند خون، بدن سعی میکند با افزایش تشنگی باعث نوشیدن آب بیشتر شود که ادرار بیشتری تولید شود و مقداری از قند اضافی از طریق ادرار دفع شود.
تکرر ادرار:در قند خون بالا، کلیهها قابلیت دفع قند با تولید ادرار بیشتر را پیدا میکنند. از سوی دیگر، بهدلیل افزایش تشنگی، نوشیدن آب بیشتر میشود و درکل، فرد مجبور میشود به دفعات بیشتری به دستشویی برود.
تاری دید:افزایش قند خون میتواند به عدسی چشم آسیب برساند و باعث تاری دید شود.
کاهش وزن:گاهی مقاومت به انسولین با کاهش وزن همراه است. این کاهش وزن بدون انجام ورزش یا گرفتن رژیم غذایی لاغری اتفاق میافتد.
تیرهشدن پوست در برخی نواحی: این عارضه اغلب در ناحیۀ گردن، زیر بغل و کشالۀ ران بهصورت لکههای تیرهرنگ دیده میشود.
افزایش موهای زائد: افزایش موهای زائد در صورت، شکم و رانها، بهویژه در زنان، میتواند یکی از علائم مقاومت به انسولین باشد.
تشخیص مقاومت به انسولین
برای تشخیص مقاومت به انسولین لازم است به پزشک مراجعه کنید. تجمع چربی داخل و اطراف کبد و پانکراس، اختلال در چربی خون، کلسترول بالا، چاقی و اضافهوزن از نشانههایی است که در تشخیص مقاومت به انسولین به پزشک کمک میکند. پزشک با بررسی سوابق خانوادگی، اندازهگیری وزن و فشارخون، معاینات فیزیکی و آزمایشها، مقاومت به انسولین را تشخیص میدهد. بعضی از آزمایشهای تشخیص مقاومت به انسولین عبارتاند از:
آزمایش قند خون ناشتا
آزمایش تحمل گلوکز خوراکی
آزمایش میزان انسولین خون
کاهش مقاومت به انسولین
هنگامی که حساسیت به انسولین کاهش مییابد، قند در خون تجمع مییابد و منجر به افزایش قند خون میشود. اینوزیتول حساسیت به انسولین را افزایش می دهد. اینوزیتول با تقویت اثر انسولین بر سلولها، به ویژه در بافتهای ماهیچهای و چربی، باعث افزایش ورود قند به این سلول ها می شود و قند خون کاهش می یابد. علاوه بر این، اینوزیتول به تنظیم تولید و ترشح انسولین از پانکراس کمک میکند.همچنین، اینوزیتول به افزایش تعداد گیرندههای انسولین را در سطح سلولها کمک می کند. به این ترتیب که انسولین بیشتری میتواند به گیرنده ها در سطح سلول متصل شود و جذب گلوکز به سلول ها را تحریک کند.
کنترل قند خون با بهبود حساسیت به انسولین
انسولین هورمونی است که برای کنترل سطح قند خون در بدن اهمیت دارد. مقاومت به انسولین، مشکلی در توانایی بدن برای پاسخ به انسولین است که با شرایطی مانند سندرم متابولیک مرتبط است. از اینوزیتول می توان برای تولید مولکول هایی که در عملکرد انسولین در سلول ها نقش دارند، استفاده کرد. بنابراین، اینوزیتول به دلیل پتانسیل آن برای بهبود حساسیت به انسولین مورد بررسی قرار گرفته است. یک مطالعه شش ماهه روی 80 زن یائسه مبتلا به سندرم متابولیک نشان داد که مصرف 4 گرم اینوزیتول در روز حساسیت به انسولین، فشار خون و سطح کلسترول را بیش از دارونما بهبود می بخشد.
تحقیقات دیگر در زنان مبتلا به دیابت بارداری نیز فواید اینوزیتول را برای افزایش حساسیت به انسولین و کنترل قند خون نشان داده است. علاوه بر این، اینوزیتول ممکن است عملکرد انسولین را در زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک 1 بهبود می بخشد.
راههای درمان مقاومت به انسولین
خوشبختانه، با تغییر سبک زندگی و در بعضی موارد استفاده از داروها، میتوان مقاومت به انسولین و خطر ابتلا به دیابت نوع دو را کاهش داد. در ادامه برخی از روشهای مؤثر در کاهش مقاومت به انسولین آمده است:
تغییر سبک زندگی
کاهش وزن:حتی کاهش وزن اندک میتواند به بهبود حساسیت به انسولین کمک کند. تمرکز بر کاهش چربی شکمی بسیار مهم است.
رژیم غذایی سالم:مصرف غذاهای غنی از فیبر، میوهها، سبزیجات، غلات کامل و پروتئینهای کمچرب و محدود کردن مصرف غذاهای فراوریشده، قندهای افزوده و چربیهای اشباعشده، به بهبود کنترل قند خون و درمان مقاومت به انسولین کمک میکند.
فعالیت بدنی منظم:انجام فعالیت بدنی منظم مانند پیادهروی، دویدن، شنا و ورزشهای هوازی دیگر، به کاهش مقاومت به انسولین و افزایش حساسیت به انسولین کمک میکند.
مدیریت استرس:استرس میتواند بر سطح قند خون تأثیر بگذارد؛ بنابراین، یادگیری روشهای مدیریت استرس مانند مدیتیشن، یوگا و تنفس عمیق میتواند مفید باشد.
